Thema's
- Instroom
Het domein architectuur in de cultuurmonitor omvat vier disciplines: architectuur, stedenbouw, interieurarchitectuur en tuin- en landschapsarchitectuur. Tegelijkertijd maakt architectuur beleidsmatig deel uit van de bredere ontwerpbranche, waar ook design en digitale cultuur onder vallen, en van de culturele en creatieve industrie. De branche architectuur en design omhelst beroepen die zich bezighouden met het ontwerpen van gebouwen. Dit kunnen zowel gebouwen, steden als objecten zijn. Het gaat dan om het ontwerpen van binnen- én buitenkanten.
Alleen bij inschrijving in het register voor architecten kan men zich wettelijk architect noemen. Eind 2024 telde het Architectenregister in totaal 13.977 registraties. Ruim driekwart daarvan is voor de titel van architect. Slechts een klein deel (3 procent) van de ingeschreven ontwerpers is onder meer dan één discipline geregistreerd. Er zijn 10.731 inschrijvingen van architecten, 1.530 interieurarchitecten, 890 stedenbouwkundigen en 826 tuin- en landschapsarchitecten.
De arbeidsmarkt van de architectenbranche kenmerkte zich – als gevolg van de financiële crisis uit 2008 – door krimp en verregaande versnippering: een jarenlange afname van het aantal banen bij architectenbureaus, gepaard met een sterke aanwas van het aantal zelfstandige ondernemers zonder personeel. De trend van versnippering lijkt zich de afgelopen jaren geleidelijk te keren. Het aantal architectenbureaus en interieurarchitecten stijgt weer en ook het aantal werknemers in dienst bij architectenbureaus neemt toe.
Het grootste deel van de omzet kwam voort uit woningbouw (48 procent), gevolgd door opdrachten voor kantoren (12 procent), gezondheidszorg (9 procent) en overige projecten (9 procent). Grotere bureaus laten hierbij een meer gevarieerde opdrachtenportefeuille zien, terwijl kleinere bureaus zich voornamelijk richten op woningbouwopgaven.
architectenbureaus en interieurarchitecten in Nederland Q1 2025
geregistreerde architecten in Nederland eind 2024
De grote opgaven waarvoor Nederland staat – woningbouw, stikstofproblemen, klimaatadaptatie, bodemkwaliteit – hebben een directe relatie met de inrichting van de – schaarse – ruimte, en doen een groot beroep op de expertise van ontwerpers. Tegelijk legt de stapeling van ruimtelijke vraagstukken een toenemende druk op ontwerpers; zij moeten gecombineerde oplossingen zien te vinden, en zich meer inzetten om de omgevingskwaliteit te bewaken.
Van de oprichting van wooncoöperaties tot de verduurzaming van de landbouw, van zorgvraagstukken tot klimaatadapatie; de rol die ruimtelijk ontwerpers innemen bij het oplossen van sociaal-maatschappelijke vraagstukken wordt steeds breder. Daardoor groeit de behoefte aan kennis buiten de eigen expertise, onder andere op het gebied van ecologie, sociologie en ouderenkunde.
Inzet van Kunstmatige Intelligentie (AI) en parametrische ontwerptools spelen een steeds grotere rol bij het ontwikkelen van ruimtelijke scenario’s en ontwerpen. Uit onderzoek onder leden van de BNA blijkt dat driekwart van de architectenbureaus BIM-software gebruikt, 35 procent van de architecten maakt gebruik van tools om via virtual reality ontwerpen te verbeelden en 23 procent past wel eens parametrische ontwerptools toe tijdens een project (Rutten 2021).
Iets meer dan de helft van de bureaus werkt met AI, vooral om in korte tijd visuele impressies en ruimtelijke oplossingen te genereren, aansluitend op randvoorwaarden zoals bezonning, bouwhoogtes en geluidsbelasting (Hogeschool Windesheim 2025). AI kan zo delen van het werk van ontwerpers vereenvoudigen, en tijd besparen, die besteed kan worden aan creatieve processen.
Om architect te kunnen worden kan men ofwel een studie Bouwkunde volgen aan een technische universiteit en zich daarna middels een master specialiseren, ofwel op de kunstacademie een opleiding Architectuur gaan volgen. Met beide diploma's kan men uiteindelijk opgenomen worden in het register voor architecten. Alleen bij inschrijving in dit register kan men zich wettelijk architect noemen.